انسان شناسی فلسفی
-
ملاحظاتی درباره دیدگاه فقدان شر اکثری در عالم انسانی
دیدگاه مذکور چنانکه مشاهده شد، ابن سینا آن را طرح کرده است و ملاصدرا نیز آن را تائید و تثبیت کرده است. درباره این دیدگاه ملاحظات زیر در محور های زیر مطرح می شود: ملاحظه اول: در بحث نقد غلبه خيرات در انسانها دو مسئله را بايد از يكديگر تفكيك كرد: مسئله اول: حکم متافیزیکی در مورد غلبه خير يا شرّ در عالم انسانی، مسئله دوم: حکم تجربی در…
بیشتر بخوانید » -
شرّ اکثری در انسان از دیدگاه حکما
در عالم ماده خيرات بر شرور غلبه دارد، اما آيا در مورد انسان ها، نيز این حکم جاری است؟ از ديدگاه برخی از حكماي اسلامي مانند: ابن سينا و ملاصدرا نه تنها در عالم طبيعت خيرات بر شرور غلبه دارد در عالم انسانی نيز ضرورتا باید خير اكثري و شر اقلي باشد. بر اساس این دیدگاه، تعداد افرادي كه مغلوب شهوت و غضب هستند كمتر از افراد سالم است…
بیشتر بخوانید » -
چیستی شرّ
از دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا شر امر عدمی است، که عدم ذات یا عدم کمالی برای ذات است و خیر را که در برابر آن قرار دارد امری میداند که همه به آن اشتیاق دارند و آن وجود یا کمال وجود است. (ابن سینا، 1404، ص415- 416 ، ملاصدرا، 1981، ج7، ص58 – 57) شر در کاربرد اعم آن شامل هر گونه نقص و کاستی است این معنای…
بیشتر بخوانید » -
رویکرد ملاصدرا به مسئلۀ وحدتانگاری و دوگانهانگاری
1- رویکرد ملاصدرا به مسئلۀ وحدتانگاری و دوگانهانگاری از مجموع مبانی و آرا و عبارات ملاصدرا سه رویکرد دربارۀ نفس و بدن به دست میآید؛ این رویکردها عبارتند از: پذیرش ثنویت نفس و بدن؛ اتحاد نفس با بدن؛ عینیت نفس با بدن. در زیر برای هریک از این اقسام شواهد و ادلهای ذکر میشود، سپس رویکرد نهایی صدرا را یادآوری میکنیم: 1-1 پذیرش ثنویت نفس و بدن در مواردی ملاصدرا…
بیشتر بخوانید » -
دوگانهانگاری در علم النفس ابنسینا
در فلسفۀ اسلامی مباحث نفس و بدن بهگونهای تبیین میشود که میتوان رویکرد فلاسفۀ اسلامیِ قبل از ملاصدرا را دوگانهانگار حداکثری بدانیم؛ زیرا حکمایی چون ابنسینا اولاً، وجود مستقل هریک از نفس و بدن را میپذیرند؛ ثانیاًً به غیریت نفس و بدن اعتقاد دارند؛ ثالثاً، به تباین ذاتی آندو معتقدند[1] ( ابنسینا، 1375، ص355)؛ لذا برای رفع این تباین از واسطهای به نام روح بخاری استفاده میکردند؛ رابعاً، تعامل دوجانبه…
بیشتر بخوانید » -
مفهوم وحدتانگاری و دوگانهانگاري در فلسفۀ غرب و اسلامی
توجه به سرچشمۀ ورود لفظ دوگانهانگاری و وحدتانگاری اهمیت فراوانی دارد. ایندو مفهوم زاییده ذهن فیلسوفان مغربزمین است و نمیتوان آنها را بر سنت فیلسوفان اسلامی تطبیق کرد؛ لذا در این مقاله، برای پرهیز از ابهام، حدود و ثغور ایندو مفهوم را در سنت فلاسفۀ اسلامی بیان میکنیم، تا تفاوت آن با اصطلاح رایج در فلسفۀ غرب روشن شود. الف) دوگانهانگاری: كلمه دوگانهانگاري يا دوئاليسم (Dualism) يا ثنويت (Duality) كاركردهاي…
بیشتر بخوانید » -
مبانی فلسفی رابطه غذا با روح و اندیشه
مبانی فلسفی رابطه غذا با روح و اندیشه غذا به جهت ارتباط آن با جسم انسان و رابطه تنگاتنگ جسم با روح میتواند مشمول احکام فلسفی قرار گیرد. این مباحث زمینه مطالعات بین رشته ای علوم فلسفی و تجربی را فراهم می آورد. برخی از این احکام عبارتند از: غذا زمانی غذا است که غذا عين مغتذي و آکل ميشود. در این صورت اگر بخواهد عین مغتذی شود باید…
بیشتر بخوانید » -
ارزیابی تعاریف نفس(جوهرِ ذاتا مجرد و متعلق به ماده در مقام فعل)
یکی دیگر از تعریف های شایعی که برای تمایز نفس از عقل بیان می شود تعریف نفس به جوهرِ ذاتا مجرد و متعلق به ماده در مقام فعل، است النفس هی الجوهر ( (همان، ج 2، ص 43). بر اساس قید مجرد از ماده ذاتا، نفس در مقام ذات مجرد است و در این قید همه مجردات را در بر می گیرد. و بر اساس تعلق به ماده در مقام…
بیشتر بخوانید » -
ارزیابی تعاریف نفس (مبدا صدور افعال مختلف ِارادی)
یکی دیگر از تعاریف نفس تعریف ابن سینا است در این تعریف ابن سینا خصوصیات نفس را بیان می کند. بر اساس این تعریف نفس قوه ای است که مبدا صدور افعال مختلف ِارادی می شود: النفس قوه جسم تکون مبداً لصدور افاعیلَ لیست علی وتیره واحده عادمه للاراده (ابن سینا،1375،ص13). توضیح آنکه: قوه دو اصطلاح دارد: الف) مبدأ فاعلی ب) مبدأ قابلی در اینجا مراد از قوه علت…
بیشتر بخوانید » -
ارزیابی تعاریف نفس( کمال اول برای جسم طبیعی آلی)
ارزیابی تعاریف نفس( کمال اول برای جسم طبیعی آلی) چگونگی تعریف نفس پیوند مستقیمی با نظام فلسفی دارد. در واقع تعریف نفس مبتنی بر مبانی علم النفس فیلسوف است. این مبانی در بیان چیستی و چگونگی نفس تاثیر مستقیمی دارند. در بحث تعریف نفس، علی رغم قدمت مباحث نفس، تعاریف فراوانی یافت نمی شود و غالبا تعریف مشهور ارسطویی، مورد توجه فلاسفه اسلامی بوده است. در زیر به سه تعریف…
بیشتر بخوانید »