شکل وجودی انسان

الإمامُ عليٌّ عليه السلام  : النُّفُوسُ أشكالٌ ، فما تَشاكَلَ مِنها اتَّفَقَ ، و الناسُ إلى أشكالِـهِم أميَلُ . (بحار الأنوار : ج، ۷۴/ص 188)

ترجمه: حضرت على عليه السلام: انسان ها شکل های مختلفی دارند. آنان كه هم شكل يكديگرند، با هم موافقت دارند. انسان ها، به هم شكلان خود، گرايش بيشترى دارند.

نکات حدیث:

• «شَّكْل» به فتح به معنی به معنی شبیه، مثل و به کسر به معنای شکل و هیئت است. برخی نیز هر دو معنای را برای «شَّكْل» بکار برده اند. (ر.ک: لسان العرب، ج‏11، 356)
• مراد از «شَّكْل» شکل ظاهری نیست. با توجه به کاربردهای متعدد  می توان آن را چنین معنا کرد: «شَّكْل» ساختار و شاکله خاص هر کس در جهان هستی است که متشکل از ادراکات، باورها، فطریات، غرایز و ملکات و رفتارهای هر انسانی است که او را از دیگران متمایز کرده است آن گونه که اشکال هندسی از یکدیگر متمایز هستند. ما از این معنا به «شکل وجودی» تعبیر می کنیم.
• معنی حدیث این است که هر انسانی، شکل خاص خود را دارد که شبیه و نظیری مانند او در خصوصیات و سجایا و خلقیات و… برای او یافت می شود. هر چه شکل انسان ها به همدیگر شبیه تر باشد انس و الفت آنها به همدیگر بیشتر است. انسان هایی که هم سنخ یکدیگر اند گرایش بیشتری به یکدیگر دارند.
• این حدیث دو دلالت دارد: الف)هر انسانی در هستی دارای شکل وجودی خاصی است. ب) برای هر کس در هستی نظیر و شبیهی در شکل وجود دارد. در این صورت مضمون این روایت به این روایت نزدیک است: إِنَّ اللَّهَ- تَبَارَكَ وَ تَعَالى‏- لَمْ يَخْلُقْكَ حَتّى‏ خَلَقَ لَكَ مَا يَحْتَمِلُكَ مِنْ شَكْلِكَ‏. (كافي، ج‏10، ص: 602 )
• برخی وقت ها ما انسان ها بدون دلیل احساس می کنیم با کسی مانوس تر و راحت تر هستیم. همچنین گاهی احساس می کنیم علاقه ای به برخی از اشخاص نداریم. در هر دو نوع  علت آن دوری  و نزدیکی افراد در شکل و شاکله وجودی است.
• این حدیث گزارش از واقعیت است. معنی آن تایید هر نوعی از روابط انسان ها با یکدیگر نیست. ممکن است کسی شکل وجودی او جنبه سلبی داشته باشد و در این حالت به طور طبیعی به هم شکل و هم سنخ خود گرایش بیشتری دارد. اما در این حالت برای اصلاح خود باید به ضد شکل وجودی خود گرایش پیدا کند. اگر شکل وجودی انسانی در غالب جهات یا برخی از جهات، ضعف و سیاهی غلبه دارد باید در همان جنبه با کسی که ضد آن حالت را دارد، ارتباط داشته باشد، تا آن حالت در انسان تضعیف شود. کسی که شجاع نیست یابد با شخص شجاع ارتباط داشته باشد. شخص بخیل باید با سخاوتمند تعامل داشته باشد. اگر با سنخ وجودی خود ارتباط بگیرید رذیلت در او، تثبیت می شود.
• برای شناخت شکل وجودی خودمان، باید خود را بشناسیم. بنابراین تا خود را نشناسیم نمی توانیم شکل وجودی خود را در هستی پیدا کنیم.